Σπιτάκι

Διάβαζα ένα άρθρο στην Καθημερινή για τα πανεπιστήμια, όταν με έκπληξη είδα τα κάτωθι.

“[Τ]ο πτυχίο είναι πλέον δύο κατηγοριών! Tο πτυχίο με «5» σηματοδοτεί παντού πως ο κάτοχος απλώς αποφοίτησε χωρίς να ενοχλήσει και χωρίς να ενοχληθεί. Aντίθετα, άλλο πτυχίο είναι το από «8» και πάνω. Aυτοί οι πτυχιούχοι συνήθως έχουν καλές προοπτικές, ιδίως αν συνεχίσουν έξω ή σε ένα καλό μεταπτυχιακό.”

Από αυτόν τον Οκτώβριο διανύω πλέον τον δέκατο χρόνο μου στο εξωτερικό, και έτσι συχνά βρίσκω πως είμαι εκτός πραγματικότητας με ό,τι αφορά την Ελληνική νοοτροπία. Πολλές φορές λοιπόν διαβάζω κάτι που μου προκαλεί αρκετή έκπληξη, όπως αυτά περί δυο κατηγοριών πτυχίων.

Η έκπληξη μου έχει να κάνει με δυο πράγματα.

Πρώτον, το πως γίνεται αυτή η παρατήρηση, περί δυο κατηγοριών, να προκαλεί έκπληξη στον αρθρογράφο. Μα δεν είχαμε πάντα το Άριστα; Δεν είναι όλοι οι φοιτητές ίδιοι, ακόμα και σε ένα ιδεατό πανεπιστήμιο όπου όλοι δουλεύουν σκληρά, αξίζουν και θέλουν να είναι όπου είναι. Αν δεν υπήρχαν διαφορές στους φοιτητές, τότε δε θα υπήρχε το 5 με 10! Θα υπήρχε απλώς ένα Πέρασε ή Δεν Πέρασε.

Δεύτερο και σημαντικότερο, σε μένα έκανε έκπληξη το ότι αναγνωρίζεται πως ίσως αυτές οι διαφορές αρχίζουν να έχουν σημασία στην Ελλάδα. Στο εξωτερικό βέβαια κάτι τέτοιο ισχύει προ πολλού.

Στην Αγγλία, ας πούμε, ένα First Class degree από μέτριο πανεπιστήμιο είναι σχεδόν μετά βεβαιότητος αντικειμενικά καλύτερο από ένα Third από το Cambridge ή την Οξφόρδη. Στην Αμερική, κάποιος με κοντά στα τέσσερα στα τέσσερα GPA από σχετικά καλό πανεπιστήμιο έχει πολύ καλύτερες ευκαιρίες από κάποιον από πολύ καλό πανεπιστήμιο με δυο κόμμα κάτι στα τέσσερα.

Φυσικά, και στις δυο χώρες ο απόφοιτος του καλύτερου πανεπιστημίου θα είναι πολύ καλύτερα δικτυωμένος από αυτόν που πήγε στο χειρότερο. Για δυο πιθανούς λόγους. Ο πρώτος είναι πως για να μπήκε σε καλύτερο πανεπιστήμιο, είτε ήταν δικτυωμένος είτε προνομιούχος εξ’ αρχής. Ο δεύτερος είναι πως οι φίλοι και οι γνωριμίες που θα κάνει στο καλύτερο πανεπιστήμιο θα είναι, κατά μέσο όρο, πιο πετυχημένοι από αυτούς στο πιο μέτριο.

Αυτό σημαίνει πως, αν και υπό την ακαδημαϊκή έννοια μπορεί να μην το αξίζει, ο μέτριος απόφοιτος του καλύτερου πανεπιστημίου μπορεί ακόμα να τα πάει καλύτερα από τον πάρα πολύ καλό απόφοιτο του πιο μέτριου πανεπιστημίου.

Η δική μου κατανόηση της Ελληνικής πραγματικότητας είναι πως οι γνωριμίες είναι κατά πολύ πιο σημαντικές απ’ ότι είναι συχνά έξω. (Χωρίς φυσικά να προσποιούμαι πως στο εξωτερικό υπάρχει πραγματική αξιοκρατία — οι γνωριμίες και το προνόμιο είναι πάντα και παντού σημαντικότατα.)

Το άνωθεν σχόλιο λοιπόν από τη μια με διασκέδασε, από την άλλη μου προκάλεσε ευχάριστη έκπληξη. Είναι φυσικά υπερβολικό μάλλον να το ζητήσει κανείς από το δημόσιο, αλλά αν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις αρχίζουν να φέρονται πραγματικά σαν ένα πτυχίο με πέντε και κάτι είναι πραγματικά τελείως διαφορετικό από ένα με οχτώ και βάλε, τότε ίσως αρχίζουν ν’ αλλάζουν τα πράγματα και στο ίδιο το πανεπιστήμιο.

Αν είσαι φοιτητής, μα ο βαθμός δεν έχει πραγματική αξία, γιατί να διαβάσεις; Αν είσαι πανεπιστημιακός, και ο βαθμός δεν έχει πραγματική αξία, γιατί να βαθμολογήσεις με σύνεση και προσοχή;

Μπορεί να φαντάζει λεπτομέρεια, και εν μέρει είναι, αλλά νομίζω πως αν το πτυχίο —το καλό πτυχίο— λάβει αξία, τότε μπορεί ν’ αλλάξουν αρκετά και στο πανεπιστήμιο.

Το … παραθυράκι στην παρατήρηση του άρθρου είναι στην τελευταία φράση. “Ιδίως αν συνεχίσουν έξω ή σε ένα καλό μεταπτυχιακό.”

Αναγνωρίζεται λοιπόν το επίπεδο του πτυχίου μέσα στην Ελλάδα, ή μόνο στο εξωτερικό; Αξίζει το οχτώ και βάλε μόνο και μόνο γιατί μετά μπορείς να κάνεις σοβαρό μεταπτυχιακό, και να δείξεις έτσι πως είσαι διαφορετικός από το πέντε που θα πάει κάπου μόνο και μόνο για το επιπλέον (αλλά αναγκαίο) χαρτί;

Έστω και αν είναι έτσι, πάλι κάτι είναι φαντάζομαι, αρκεί να ξεδιαλύνονται τα πράγματα όντως στο επίπεδο του μεταπτυχιακού.

Για να μιλάμε για αξιοκρατία, φυσικά, θα πρέπει να υπάρξει και το επόμενο επίπεδο. Δηλαδή αφού το πτυχίο δείχνει πραγματικά την αντικειμενική ακαδημαϊκή αξία του καθενός, και αφού αυτό αναγνωρίζεται από τους εργοδότες και γίνονται αναλόγως οι προσλήψεις, θα πρέπει μετά και μέσα στη δουλειά να αναγνωρίζεται και να προωθείται το ταλέντο, ασχέτως πτυχίων και γνωριμιών.