Σπιτάκι

Η Ιατροδικαστική στο 6ο έτος ήταν μια ανεπανάληπτη εμπειρία. Όσο και αν δεν θα ήθελα να ασχοληθώ στην υπόλοιπη ζωή μου με το να βλέπω νεκρούς και να τους σκαλίζω, μου φάνηκε συναρπαστικό το αντικείμενο του ιατροδικαστή. Ο Αραπάκης στην κλασική του Σημειολογία γράφει ότι ο γιατρός είναι σαν ντετέκτιβ ή μυστικός πράκτορας που προσπαθεί με τα λίγα στοιχεία από τις εξετάσεις και την εξέταση και τις καταθέσεις των μαρτύρων, βλέπε ιστορικό, να καταλάβει τι ακριβώς πάει στραβά με τον ασθενή ώστε να τον θεραπεύσει. Με εξαίρεση αυτό το τελευταίο, ο ιατροδικαστής είναι ίσως ό,τι πιο κοντινό υπάρχει στον ντετέκτιβ από την σκοπιά ενός γιατρού.

Ό,τι ακολουθεί είναι για γερά στομάχια. Η περιγραφή της νεκροτομής μπορεί να σας σοκάρει αισθητικά ή και θρησκευτικά. Εγώ σας προειδοποίησα.

Για την ανατομία σας είχα γράψει παλιότερα. Δεν ήταν κάτι το ιδιαίτερο γιατί βασικά τα πτώματα δεν έμοιαζαν πλέον με άνθρωπο. Στην Ιατροδικαστική το αρχικό shock ξεκινάει από την ώρα που μπαίνεις στην ίδια την αίθουσα διδασκαλία. Η τρομερή απαίσια δυσωδία των εκατοντάδων πτωμάτων που έχουν μπει και βγει από έναν μικρό χώρο με μάλλον ελλιπή εξαερισμό. Η μυρωδιά της σήψης και του θανάτου.

Μου είχαν πει συμφοιτητές να μην κάτσω από την αριστερή πλευρά της αίθουσας, γιατί εκεί ήταν το κεφάλι και ήταν αρκετά άσχημο θέαμα. Δυστυχώς το ήξεραν όλοι σχεδόν αυτό, οπότε δεν μου δόθηκε επιλογή. Βέβαια, δεν μπορώ να πω ότι τελικά ήταν τόσο χάλια, αλλά διαβάστε παρακάτω. Τελικά την πρώτη μέρα βρέθηκα στην κάτω σειρά στο κεντρικό κομμάτι, προς τα αριστερά. Έλεγαν ότι στην κάτω σειρά θα μύριζε χειρότερα από τις δύο πάνω, αλλά δεν πιστεύω βασικά ότι είναι αλήθεια, γιατί η μυρωδιά ανέβαινε ψηλότερα και μάλλον ενοχλούσε τους πίσω πιο πολύ από τους μπροστά.

Πολλοί συμφοιτητές μου είχαν αρωματικά μαντηλάκια, πράγμα που μάλλον εκνεύρισε τους ιατροδικαστές, οι οποίοι μας έλεγαν να μην τα χρησιμοποιούμε, γιατί μετά όποτε μυρίζουμε το μαντηλάκι θα θυμόμαστε την μυρωδιά του νεκροτομείου. Δεν ξέρω αν ισχύει τελικά, γιατί προσωπικά δεν το χρησιμοποίησα, αλλά ξέρω ότι όποτε βλέπω μαντηλάκια θυμάμαι την ιατροδικαστική.

Ο καθηγητής που μας υποδέχτηκε ανέλαβε να μας πει 2-3 πράγματα για το τι θα κάνουμε στο μάθημα. Θυμάμαι ότι μας είχε πει ότι δεν αποκλείεται να πιτσιλιστούμε κατά τις τομές και γι’αυτό καλό θα ήταν να φοράμε τις ιατρικές μπλούζες. Ίου, όπως θα έλεγε και ο Μάρκος. Η άλλη προειδοποίηση ήταν ακόμα πιο ανατριχιαστική. Μας είπε να μην ακουμπάμε τις τσάντες μας στο πάτωμα και ότι αν μας πέσει κάτι, πρέπει να το αγαπάμε πάρα πολύ για να το ξανασηκώσουμε. Με άλλα λόγια, το μέρος, όσο φαινομενικά καθαρό και να ήταν, προφανώς είχε δει πολλά πράγματα, πολλά πτώματα, πολλά ζουμιά.

Μετά από μια εισαγωγή στο αντικείμενο της ιατροδικαστικής, αφού μας μίλησαν λίγο για το σεβασμό στον νεκρό αλλά και για το ότι όποιος δεν αντέχει είναι ελεύθερος να φύγει, ήρθε το πρώτο μας πτώμα. Μπαίνει μέσα ένας τυπάς στα 50 του σπρώχνοντας ένα μεταλλικό φορείο με μια γυναίκα επάνω μπρούμυτα, ντυμένη στα μαύρα. Φτάνει στην τράπεζα και πραγματικά σαν σακί με πατάτες, την σπρώχνει και την γυρνάει ώστε να ξαπλώσει ανάσκελα στην τράπεζα.

Ήταν κάτασπρη, ως ανεμένετο από ένα πτώμα. Ντυμένη με ρούχα βρεγμένα, με «λεκέδες» από άμμο και φύκια. Μας διαβάζουν το σημείωμα της αστυνομίας που έλεγε ότι η γυναίκα είχε πάει στην θάλασσα για μπάνιο και πνίγηκε. Κάτι δεν πάει καλά προφανώς. Η γυναίκα φοράει ρούχα, άρα πως πνίγηκε στην θάλασσα; Κάπου εκεί ξεκινάει το μίνι μυστήριο που είχαμε να ξεδιαλύνουμε. Αρχίζουμε να συζητάμε το θέμα για το τι ακριβώς συνέβη. Αρχικά υποθέτουμε μήπως η γυναίκα είχε κάποιο ατύχημα και έπεσε πχ με το αυτοκίνητο της από τον γκρεμό πριν φτάσει στην θάλασσα. Αλλά όχι, οι καταθέσεις των μαρτύρων έλεγαν ότι έκανε μπάνιο. Τι στο καλό;! Ο βοηθός ιατροδικαστής φεύγει για να πάρει τηλέφωνο αυτόν που ειδοποίησε το ασθενοφόρο. Επιστρέφει μετά από λίγο με μια καταπληκτική ιστορία και για μας τους φοιτητές τουλάχιστον αρκετά κουλή.

Η γυναίκα πράγματι πήγε στην θάλασσα και πράγματι έκανε μπάνιο. Βγήκε από το νερό μια χαρά, ίσως είχε απλά πνιγεί λίγο κολυμπώντας, ντύθηκε και μετά άρχισε να πνίγεται και πέθανε! Ε;! Πως είπατε;! Ορίστε;! Συγγνώμη κύριε, ποιος είστε;!

Αρχίσαμε εμείς από κάτω τις θεωρίες εγκλήματος. Την σκότωσαν στην θάλασσα, την έντυσαν και λένε βλακείες για να το καλύψουν. Η καθηγήτρια μας καθησύχασε και μάλλον προς απογοήτευση όλων μας άρχισε να μας εξηγεί ότι υπάρχει ο σπάνιος δευτεροπαθής πνιγμός, σε ηλικιωμένα άτομα, που μπορεί να έχουν βγει από το νερό, αλλά το νερό που κατάπιαν νωρίτερα να τους κάνει τελικά πνευμονικό οίδημα και να πεθάνουν. Και η ίδια πάντως ομολόγησε ότι δεν είναι κάτι που το βλέπεις συχνά.

Αφού λοιπόν τα ξεκαθαρίσαμε αυτά, περνάμε στην νεκροψία. Ίσως πρέπει εδώ να πω ότι η αυτοψία περιλαμβάνει την επίσκεψη του ιατροδικαστή στον χώρο του εγκλήματος για την περισυλλογή στοιχείων που τον αφορούν. Δηλαδή κάποιες φωτογραφίες, βιολογικά υγρά για το εργαστήριο και κάνα 2-3 άλλα πράγματα. Ο Ιατροδικαστής ΔΕΝ είναι το CSI. Η νεκροψία από την άλλη περιλαμβάνει την εξωτερική επισκόπηση του νεκρού ώστε να αντλήσουμε όσες πληροφορίες γίνεται πριν τον ανοίξουμε ενώ η νεκροτομή είναι το τελευταίο βήμα και όπως καταλάβατε, το πιο μακάβριο.

Η γυναίκα όπως είπαμε ήταν χλωμή και είχε άμμο και φύκια και βρεγμένα ρούχα. Όλα υποδηλώνουν το που είχε βρεθεί, αλλά όχι απαραίτητα και το αν πέθανε εκεί. Υπάρχουν άλλα πράγματα που μπορούν να μας βοηθήσουν να κάνουμε ορισμένες υποθέσεις. Για παράδειγμα, οι πτωματικές υποστάσεις. Αυτές βασικά είναι αλλοιώσεις του χρώματος του δέρματος, λόγω της λίμνασης του αίματος, αφού η καρδιά δεν λειτουργεί πλέον. Το αίμα λόγω βαρύτητας κάθεται προς τα κάτω, το οποίο μπορεί να είναι η πλάτη, μπορεί να είναι τα πόδια κτλ. Αυτές θα εμφανιστούν σε μερικές ώρες από τον θάνατο αλλά μπορούν και να μετακινηθούν αν το πτώμα αλλάξει θέση. Έτσι αν έχουμε υποστάσεις στα πόδια και στην πλάτη και έχουμε πχ σημάδια από σκοινί στον λαιμό, κατά πάσα πιθανότητα, ο νεκρός πέθανε από στραγγαλισμό/κρεμάστηκε αλλά μετά κάποιος τον μετακίνησε κιόλας. Dun dun dun!!

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του πνιγμού είναι οι φυσαλίδες στο στόμα. Οφείλονται βασικά στο ότι οι πνεύμονες γεμίζουν νερό και όταν προσπαθούν να ανταλλάξουν τα αέρια της αναπνοής, κάνουν φυσαλίδες. Χαρακτηριστικά παρομοιάζονται με αφρό μπύρας, κατ’αντιδιαστολή με το πνευμονικό οίδημα που κάνει πιο μεγάλες και ροζουλί φούσκες. Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό να βλέπεις τον αφρό αυτό να στάζει από τον πνευμονικό ιστό κατά την νεκροτομή.

Ο ιατροδικαστής κατά την νεκροτομή πρέπει να καταγράψει και τυχόν σημάδια, ουλές κτλ και προπαντός να σημειώσει τα ίχνη από ιατρικές πράξεις που εφαρμόστηκαν. Για παράδειγμα, ίχνη από βελόνες από τους γιατρούς που προσπάθησαν να την σώσουν, τα σημάδια από τον απινιδωτή κτλ. Έτσι εξασφαλίζεται βασικά και ότι ο θεράπων γιατρός έκανε σωστά κάποια πράγματα και προσπάθησε να σώσει τον άρρωστο. Εκτιμώ ότι στην Αμερική θα παίζει μεγάλο ρόλο και για τις μηνύσεις, δεδομένης της υστερίας για το malpractice εκεί απέναντι.

Τέλος πάντων, φτάνουμε και στο επίμαχο σημείο. Ξεκινάμε την νεκροτομή. Ο συμπαθής χασάπης κύριος, που έφερε το πτώμα μέσα νωρίτερα επιστρέφει με ένα ηλεκτρικό πριόνι. Ο yeah!! Είναι ένα από εκείνα τα στρογγυλά πριόνια που βλέπει κανείς να κυνηγάνε τον Τομ ή το Κογιότ στα κινούμενα σχέδια. Όσο περιμένουμε τον κύριο με το πριόνι, ο ιατροδικαστής, παίρνει το νυστέρι του και κόβει από αυτί σε αυτί το δέρμα του κεφαλιού μέχρι το κόκαλο. Με μια κίνηση διπλώνει το σκαλπ του νεκρού πάνω από τα μάτια του και το πίσω κομμάτι πάνω από το ινίο. Flap! Μετά με το πριόνι κόβει γύρω-γύρω το κρανίο. Όμως ακόμα και μετά από αυτό, το κρανίο είναι βασικά κολλημένο καλά με τον εγκέφαλο, οπότε με μια λάμα, πηγαίνεις στην σχισμή που έκανες με το πριόνι και τα ξεκολλάς. Crack! Αυτόν τον ήχο δεν τον συνήθισα όσο έκανα τα μαθήματα. Ήταν ένα πολύ περίεργο crack!

Βάζει τα χέρια γύρω από τον εγκέφαλο η ιατροδικαστής και αρχίζει να κόβει το στέλεχος ώστε να τον βγάλουμε έξω. Ο εγκέφαλος βασικά, όπως όλοι ξέρετε, μοιάζει με καρύδι, όμως ο φρέσκος εγκέφαλος μοιάζει με ένα γλοιώδες και μαλακό καρύδι. Καλύπτεται από τις μήνιγγες και αν ο ασθενής είχε μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλικό οίδημα, τότε θα είναι θολές. Αλλιώς είναι ένας διαυγής υμένας. Βγάζει λοιπόν τον εγκέφαλο και αφού τον ζυγίσει (βασικά αυτό το κάνει με το χέρι, αλλά υπάρχει και ζυγαριά ακριβείας αν χρειάζεται) αρχίζει ο τεμαχισμός. Ο εγκέφαλος γίνεται πολύ νια-νια. Οριζοντίως και καθέτως σε φετούλες ψάχνοντας να βρούμε κάποιον όγκο στο εσωτερικό του.

Μετά έρχεται η ώρα για το κυρίως τμήμα της νεκροτομής, ήτοι τον κορμό. Η τομή ξεκινάει από τον λαιμό και φτάνει μέχρι χαμηλά στην ηβική σύμφυση. Με ένα ψαλίδι σαν αυτό που χρησιμοποιούν για τις εργασίες στον κήπο, η ιατροδικαστής έκοψε τις πλευρές και αφαίρεσε το στέρνο μαζί με αυτές. Το κόψιμο των πλευρών, παραδόξως δεν ήταν τόσο ανατριχιαστικό όσο το κρανίο. Δεν ξέρω γιατί. Ίσως επειδή είχαμε φάει την πρώτη κρυάδα. Θυμάμαι πάντως ότι μου έφερε στο μυαλό ξερόκλαδα και το snap που κάνουν όταν κάποιος πατάει επάνω τους. Η δυσωδία ήταν όμως τρομερή. Ευτυχώς λόγω θέσης δεν ήταν τόσο άσχημα για μένα.

Από κάτω ήταν όπως ξέρετε οι πνεύμονες και η καρδιά. Ξεκινάμε αφαιρώντας την καρδιά πρώτα. Αρχικά πρώτο πράγμα που ψάχνουμε είναι για εμφράγματα, ειδικά σε ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας που δεν ξέρουμε ακριβώς πως πέθαναν, αλλά βασικά σε όλους. Γιατί μπορεί για παράδειγμα να πέθανε κάποιος φαινομενικά όταν το αυτοκίνητο του στούκαρε σε έναν τοίχο, αλλά μπορεί αυτό να συνέβη επειδή έκανε έμφραγμα εκείνη την ώρα. Έχει μεγάλη σημασία προφανώς για νομικούς και ασφαλιστικούς λόγους.

Αφού λοιπόν η ιατροδικαστής μας έδειξε την καρδιά της γυναίκας, ότι ήταν σε καλή κατάσταση, την ζύγισε, όπως τον εγκέφαλο, και άρχισε να την τεμαχίζει. Λιγότερο σχολαστικά, γιατί δεν ψάχναμε για όγκους, όπως στον εγκέφαλο, αλλά μόνο για αλλοιώσεις στο τοίχωμα. Όταν μας άνοιξε την αριστερή κοιλία (η πιο παχιά) και έκοψε στην μέση το τοίχωμα και το ξάπλωσε, οφείλω να πω ότι μου θύμισε μπριζόλα. Η Σοφία που καθόταν δίπλα μου ισχυρίζεται ότι της άνοιξε την όρεξη. Κρίνοντας από την ποσότητα του φαγητού που έτρωγε καθημερινά (αν και τρομερά petite) δεν εκπλήσσομαι. Μετά πήγαμε και έφαγε. Ώρες ώρες αναρωτιέμαι αν είμαστε τόσο μα τόσο μακάβριοι και αναίσθητοι, αν ήμαστε πάντα έτσι και γι’αυτό διαλέξαμε αυτή τη δουλειά ή αν η τριβή με το αντικείμενο μας έκανε έτσι. Δεν λέω ότι το πήραμε στα χαλαρά και στην πλάκα. Η νεκροτομή είναι μεγάλη εμπειρία, αλλά σίγουρα δεν είχαμε τραγικές καταστάσεις, υστερίες, λιποθυμίες κτλ. Το είδαμε πολύ επαγγελματικά.

Μετά την καρδιά, η ιατροδικαστής, έκοψε τον λάρυγγα του ασθενούς και ακολουθεί άλλη μια βάρβαρη μύηση στην ιατροδικαστική. Πιάνοντας τον λάρυγγα και τραβώντας με πολύ δύναμη, ουσιαστικά ξεκόλλησε όλο το αναπνευστικό δέντρο και το έβγαλε. Για κάποιο λόγο, τώρα που τα περιγράφω, σκέφτομαι τον Goofy να προσπαθεί να το κάνει, και να ανεβαίνει πάνω στο τραπέζι και να πατάει στον νεκρό για να ξεκολλήσει τους πνεύμονες. Φαινόταν δύσκολη δουλειά και απαιτούσε δύναμη για να το τραβήξεις. Το black humour είναι μάλλον χαρακτηριστικό των γιατρών ε; Άσχετο αλλά θυμάμαι τώρα όταν είχα πάει στον Άρχοντα 3, όταν ο Φρόντο πετάει το δακτυλίδι στο ηφαίστειο και γυρνάει το μάτι του Σάουρον, έκανε κάτι περίεργες κινήσεις πέρα δώθε σαν εκκρεμές. Ήμουν με την Χρυσούλα τότε και κάτι συγκατοίκους στο σινεμά, η Χρυσούλα ήταν συμφοιτήτρια. Το πρώτο πράγμα που σχολιάσαμε μεταξύ μας ήταν ότι έχει εκκρεμοειδείς κινήσεις ή νυσταγμό, σημεία που υποδηλώνουν μεταξύ άλλων και εγκεφαλικό. Ιατρικό χιούμορ… I know.

Πίσω στα ιατροδικαστικά. Οι πνεύμονες βασικά είναι σαν σφουγγάρι. Μια σειρά από μικρές φούσκες αέρα που επικοινωνούν με τον ατμοσφαιρικό αέρα. Ανεξάρτητα από το κάπνισμα, είναι μαύροι, προς έκπληξη μας. Αυτό οφείλεται στο ότι ακόμα και αν δεν καπνίζεις, αφού ζεις στην Αθήνα, έχεις κατεβάσει τρελές ποσότητες διοξειδίου και σωματιδίων άνθρακα από τα καυσαέρια και έχεις μαυρίσει μέσα. Merde! Βέβαια, αν καπνίζεις κιόλας, αντί για σφουγγάρι, που είναι το κανονικό, μπορεί να έχουν σκληρύνει αρκετά στην υφή τους και βέβαια μπορεί να βρεις και καναν όγκο. Η συγκεκριμένη γυναίκα, δεν είχε τίποτε από αυτά. Αυτό που είχε όμως ήταν ότι ήταν γεμάτη νερό. Στον πνιγμό, επειδή ο πνεύμονας γεμίζει νερό, γίνεται βασικά πολύ βαρύς και μοιάζει λίγο με ζυμάρι. Χαρακτηριστικά, όταν τον πιέζεις, του αφήνεις εντυπώματα. Επίσης, αν τον «στύψεις» θα βγάλει τον αφρό μπύρας που έλεγα νωρίτερα. Μας το έδειξε και αυτό. Αρχικά έκοψε την τραχεία κατά μήκος να μας δείξει νερό και αφρό και μετά τεμάχισε και έστυψε τον πνεύμονα τον ίδιο. Μιλάμε για τρελό αφρό. Εντυπωσιακό.

Αφού τελειώσαμε και με τους πνεύμονες, ουσιαστικά τις περισσότερες φορές δεν έχουμε πολλά άλλα να κάνουμε. Βγάζουμε και ανοίγουμε το στομάχι να δούμε τι έφαγε ο άνθρωπος. Η γυναίκα βασικά δεν θυμάμαι αν είχε φάει κάτι, αλλά νομίζω ότι πράγμα ήταν φαγωμένη. Αυτό που μου είχε κάνει εντύπωση σαν διαμαντάκι κοινής λογικής (που φυσικά, μόνο κοινή δεν είναι) ήταν ότι αν βρεις χάπια στο στομάχι του ασθενούς, αρκετά σίγουρα δεν έχει πεθάνει εξαιτίας τους. Αυτό οφείλεται στον απλούστατο λόγο, ότι αφού τα χάπια είναι στο στομάχι του, δεν απορροφήθηκαν και άρα δεν είναι στο αίμα του και άρα δεν τον σκότωσαν! Προφανές, αλλά όπως είπαμε, η κοινή λογική δεν είναι καθόλου κοινή.
Τέλος βγάζουμε και κοιτάμε λίγο το συκώτι ή τον σπλήνα. Τίποτα το εξονυχιστικό, απλά για καναν καρκινούλη, καμιά κιρρωσούλα κτλ. Βέβαια, αν υπάρχει κάτι αξιόλογο που αξίζει να δει κανείς, σίγουρα θα το κοιτάξεις πιο εξονυχιστικά και με ιστολογικές κτλ. Αν για παράδειγμα σου πεθάνει ασθενής και όταν τον ανοίξουν βρουν έναν σπλήνα τεράστιο, θα ψάξουν να δουν γιατί είναι έτσι, ειδικά αν δεν μπορεί να στηριχθεί σε κάποιο στοιχείο από το ιστορικό.

Όταν τελειώνει η μελέτη, πρέπει να κλείσουμε το πτώμα. Απ’ότι μας είπαν, η δουλειά είναι πολύ καλή και δεν φαίνεται συνήθως τίποτα. Η ουλή φυσικά υπάρχει, απλά καλύπτεται από τα ρούχα στο σώμα, ή από τα μαλλιά στο κεφάλι. Μια απορία που είχαμε ήταν τι κάνουνε με τα όργανα και απ’ότι μας είπαν, αφού πάρουν τα δείγματα που χρειάζονται, τα πετάνε στην κοιλιά όλα (και τον εγκέφαλο!) και την ράβουν. Δεν έχει κανένα νόημα προφανώς να τα τακτοποιήσουν μέσα, απλά τα πετάνε και όπως κάτσουν.

Ίσως σε ορισμένους όλη αυτή η διαδικασία της νεκροτομής να τους φαίνεται περίεργη, ίσως και βέβηλη. Προσωπικά, αρχικά μου είχε φανεί άσχημη, αλλά μετά όταν το σκέφτηκα άλλαξα γνώμη. Είναι μια διαδικασία που γίνεται για κάποιους λόγους, με κάποιον στόχο. Δεν είμαι ιδιαίτερα θρησκευόμενος, οπότε δεν είχα κάποιο ιδιαίτερο ταμπού. Αυτό που ίσως πρέπει να πω, είναι ότι ο νεκρός και οι συγγενείς του δεν έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν νεκροτομή. Μόνο ο γιατρός μπορεί να αποφασίσει αν χρειάζεται ή όχι και αυτό γίνεται με βάση το αν ο ίδιος μπορεί να υπογράψει ή όχι το πιστοποιητικό θανάτου του ασθενούς, όσον αφορά τους θανάτους από παθολογικά αίτια. Για τους βίαιους θανάτους, κανείς και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αρνηθεί την νεκροτομή. Το νεκρό σώμα κάποιου ανήκει στο κράτος, κατά μίαν έννοια.