Ένα βήμα ακόμα πιο μπροστά, και μερικές “ρητορικές” πλέον ερωτήσεις, τις οποίες αξίζει να έχουμε κατά νού και να τις σκεφτούμε καμά βράδυ στον ύπνο μας.. (η αλήθεια είναι ότι εγώ χτες στριφογύριζα “φιλοσοφώντας” στο θέμα, βλέπετε, το μέλλον των νέων ανθρώπων με προβληματίζει και με στενοχωρεί αρκετά, εδώ και χρόνια):

Η διαφωνία μας τελικά είναι μόνο ιδεολογική. Ξεκινώντας από εντελώς διαφορετική ιδεολογική βάση της “μάζας” λοιπόν, εσείς έχετε δίκιο για την εφαρμογή της ιδέας/λύσης σας, στην μάζα που έχει ήδη ενστερνισθεί την ιδεολογία της ορθότητας της ετεροαπασχόλησης, ενώ αντίστοιχα, σε μια “μάζα” που πιστεύει το αντίθετο, η δικές μου ιδέες/λύσεις εφαρμόζονται καλύτερα και έχουν καλύτερα αποτελέσματα. Γι’ αυτό είχα μιλήσει για συστήματα αναφοράς νωρίτερα. Αλλάζωντας σύστημα αναφοράς, μπορεί το δίκιο να γίνει άδικο και το αντίστροφο.

Το γεγονός ότι επειδή οι επιδράσεις στον χαρακτήρα μου/μας και οι εμπειρίες μας - με αποτέλεσμα την ιδεολογία που δημιουργούμε τελικά -, είναι αυτές που είναι και θεωρούμε ότι η ετεροαπασχόληση είναι κακό πράγμα, δεν μας δικαιώνει στην ιδεολογία μας, σημαίνει ότι για τον ίδιο ακριβώς λόγο και εσείς που έχετε μορφωθεί και εξειδικευθεί σε ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα, δεν έχετε αυτόματα δίκιο. Είναι λογικό και γνωστό άλλωστε ότι οάνθρωπος θεωρεί πιό “γνωστό” και “λογικό” το οικείο και είναι δύσκολο να ξεφύγει από αυτό.

Το γεγονός ότι στο εξωτερικό η ετεροαπασχόληση θεωρείται φυσιολογική είναι αποτέλεσμα βαθιάς περίσκεψης των πολλών, ή απλά, επειδή ξεκίνησε η ανάπτυξη αρκετά νωρίτερα από την Ελλάδα, οι κοινωνίες τους σήμερα βρίσκονται σε θέση να την έχουν εξαναγκαστικά αποδεχθεί επειδή δεν τους δόθηκε η αντίθετη ευκαιρία και έτσι το ενστερνίσθηκαν ως αναγκαίο κακό για να μπορέσουν να προχωρήσουν παραπέρα;

Γεγονός είναι ότι η ιδεολογία του Έλληνα πρέπει να αλλάξει. Γιατί ακριβώς ένα μεγάλο πλήθος μαθητών σπουδάζει και τελικά δεν λαμβάνει όσα οι μεγάλοι του υποσχέθηκαν και του έκαναν πλύση εγκεφάλου μάλιστα γι’ αυτά όσο ήταν μαθητές. Αφού αλλάξει, το ποιά από τις ιδεολογίες θα ενστερνισθούν είναι δικό τους θέμα. Όπως είδες, χρησιμοποίησα παραπάνω την μαγική λεξούλα “πείσεις”, όχι την “επιβάλλεις”. Αν ‘ενας λαός δεν θέλει να ενστερνισθεί την ιδεολογία σου, δεν έχεις δικαίωμα να του το επιβάλλεις. Άλλωστε η ορθότητα τωνιδεολογιών αποδεικνύεται μόνο σε βάθος χρόνου. Έτσι το ποιός από τους δύο μας έχει δίκιο “ιδεολογικά” μόνο η ιστορικοί και οι κοινωνιολόγοι του 2500 θα μπορούν πραγματικά να το κρίνουν. Αλλά για να το κρίνουν αυτό και αν αποφασίσουν τελικά την πορεία που πρέπει να ακολουθήσουν πρέπει να υπάρχουν στοιχεία από την εφαρμογή και των δύο ιδεολογιών. Άρα αφού δεν ξέρουμε τί τελικά είναι το σωστό, και αφο΄υτο λογικό το καθορίζουμε με βάση τις “φιλοσοφικές γραμμές” που έχουμε πάρει από την ίδια την εκπαίδευσή μας, δεν είμαστε ανεξάρτητοι αντικειμενικοί παρατηρητές. Καλύτερα δεν είναι λοιπόν να μην στραγγαλίσουμε μία ιδεολογία μόνο και μόνο γιατί εμείς πιστεύουμε κάτι διαφορετικό;

Σε τελευταία ανάλυση η εκπαίδευση μέχρι τα 25 και 30 μας είναι “φρούτο” του αιώνα μας. Την εποχή που ο μέσος όρος ζωής ήταν 50 χρόνια (πριν 100 χρόνια δηλαδή!) κανείς δεν θα διανοούταν, ούτε μπορούσε να σπουδάζει μέχρι τα 25. Είχε άλλες υποχρεώσεις και αν του το έλεγες θα σε περνούσε για τρελό. Ακόμα και έτσι δεν ξέορυμε ποιός έχει τελικά το δίκιο! Αυτός ή εμείς;

Τέλος ας μην ξεχνάμε και το αλληλένδετο των προβλημάτων. Η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα, με λίγους κατοίκους. Οι γεννήσεις της αυτή τη στιγμή είναι της τάξης των 500000 και συνεχώς φθήνουν. Με αυτό το ρυθμό σε λίγο καιρό ακόμα και τα δημόσια πανεπιστήμια δεν θα έχουν καν πελατεία. Το κράτος για παράδειγμα της Ελλάδας κατηγορείται ότι δεν χτίζει επιπλέον σχολεία για να μην υπάρχουν πρωϊνά/απογευματινά τμήματα. Με χονδρικούς υπολογισμούς όμως αποδεικνύεται ότι σε 20 έτη τα μισά από αυτά θα είναι άχρηστα και οι μισοί καθηγητές υπό απόλυση, γιατί δεν θα έχουν μαθητές! Γιατι΄λοιπόν να το κάνει; Όλα είναι ένας φαύλος κύκλος και εμείς τελικά πρέπει να βρίσκουμε πάντα την λύση που επιτυγχάνει τους σκοπούς του κάθε συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου, ώστε να αναπτύσεται σωστά η κοινωνία, και να είναι ευχαριστημένοι οι ποτίτες της. Πρέπει να βρίσκουμε την βάλτιστη λύση που αρμόζει σε κάθε κοινωνικό σύνολο, όχι την σωστή λύση.

αυτο τεινει να επιβεβαιωνει το μοντελο του Spence, οτι οι σπουδες ειναι απλα ενα σημαδι των ικανοτητων σου, οχι μια πραγματικη ενισχυση της παραγωγικοτητας σου. Γιαυτον τον λογο, οι ικανοι διαλεγουν οσο πιο δυσκολες σχολες γινεται, απλα για να ξεχωριζει η ηρα απο το σταρι (τεχνικη σημειωση: οταν εχουμε βεβαια separating equilibrium).

Περιττο να πω οτι αυτο το μοντελο προβλεπει σχεδον 100% ετεροαπασχοληση.

Αναφέρεις ως παράδειγμα πυρηνικούς φυσικούς. Έγραψα χθες νομίζω για την περίπτωση των διδακτορικών φυσικής στην Αμερική, οι οποίοι σίγουρα το έχουν μεράκι, και πάρα πολλοί εκ των οποίων είναι πάρα πολύ καλοί. Και θέλουν να γίνουν ακαδημαϊκοί και ερευνητές οι περισσότεροι. Δυστυχώς όμως το επάγγελμα αυτό καθ’ αυτό είναι κορεσμένο. Ελάχιστοι από αυτούς θα βρουν δουλειά ως καθηγητές, ακόμα και μετά από ένα-δύο post-doc. Είναι μια πραγματικότητα — δεν υπάρχουν τόσες θέσεις.

Όπως είναι μια πραγματικότητα, για να δώσω ένα λιγότερο σοβαρό μα εξίσου αληθές παράδειγμα, πως δε γίνεται όλα τα κοριτσάκια που ονειρεύονται να γίνουν Britney Spears, και χάνουν όλην την ώρα τους με μαθήματα φωνητικής, χορού, τρέχοντας από οντισιόν σε οντισιόν, και όντας ανορεξικές, να γίνουν όλες Britney.

Νοοτροπία λοιπόν, και να, όπως είπα δεν ξέρω, μπορεί να έχεις δίκιο και το να τα κάνουμε όλα μαζί να είναι καταστροφικό. Και σίγουρα δε θέλω ούτε και ‘γω μπάτε σκύλοι αλλέστε ιδιωτικά. Αν είναι να γίνουν μη-κρατικά, θέλω να γίνουν πολύ προσεκτικά, υπό αυστηρό μη-κερδοσκοπικό καθεστώς, και με ενιαίες διαδικασίες εισαγωγής με τα κρατικά. Ούτε και ‘γω είμαι υπέρ μιας κοινωνίας “αγορασμένων πτυχίων”, απλώς δεν πιστεύω πως πάει αναγκαστικά χέρι-χέρι με τα μη-κρατικά.

Τέλος πάντων, ναι, προφανώς όλα αυτά είναι προσωπικές απόψεις, και μπορεί να κάνουμε και οι δύο λάθος. Δε θα μάθουμε ποτέ βασικά : )

Για ΗΕΜΠ και Ιατρική, ντάξει συμφωνώ πως υπάρχουν και αυτές οι ιδέες, αλλά από anecdotal evidence και μόνο (οπότε μπορεί να μην ισχύει γενικότερα), σίγουρα είναι και πολλοί που πηγαίνουν για τις δύο αυτές σχολές κυρίως επειδή είναι στο τοπ των βάσεων κάθε χρονιά. Θα μου πεις πως φτάσαν εκεί, και σ’ αυτό θα έχεις απόλυτο δίκιο. Anyway, side point ήταν αυτό ούτως ή άλλως.

ΟΚ κάποιος που θα το αποδεχθεί εκ των προτέρων έχει κάθε λόγο να συμπεριφερθεί έτσι και είμαστε ΟΚ. Όταν έρχεται όμως ένας έρμος άνθρωπος που έχει όνειρο της ζωής του να γίνει …. πυρηνικός φυσικός… ας πούμε (να φύγουμε και λίγο από τους γιατρούς γιατί θα μας καταραστούν) και έχει και τα φόντα και την διάθεση και τα παέι πολύ καλά (μην ξεχνάμαι ότι οι κορυφαίοι επισήμονες είναι συνήθως αυτοί που είναι μέτριοι στις σπουδές τους…) είσαι σίγουρος ότι αυτός μετά δεν θα καπακωθεί από κάποιους άλλους με δόλια μέσα; Αυτό συνεχίζει να μου χτυπάει λίγο στο στομάχι. Το να το έχεις όνειρο ζωής, να το αξίζεις και παρόλ’ αυτά να μην το πετυχαίνεις. Αυτό δεν είναι αδικία;

Τέλος πάντων, η αλλαγή νοοτροπίας, είναι κάτι που πρέπει να γίνει, όπως άλλωστε έχω υποστηρίξει εξ αρχής και φαίνεται και από το άρθο που σχολίασες νωρίτερα. Απλά αυτό που πιστεύω εγώ είναι ότι η απελευθέρωση προ της αλλαγής θα κάνει κακό σε ολόκληρη γενιά αν όχι παραπάνω. Γιατί απλά θα επιτρέψει την ασύδωτη συμπεριφορά απ’ όλες τις πλευρές. Και αν φτάσεις στον πάτο, τότε γνωρίζεις ότι για την επαναφορά ίσως χρειαστεί να πας στο εντελώς αντίθετο άκρο. Ενώ αν δουλέψεις σιγά σιγά, ώστε να αλλάξει η νοοτροπία πρώτα, μετά μπορείς να εφαρμόσεις ότι σύστημα θες, γνωρίζοντας ότι οι μηχανισμοί που θα δράσουν κατά την υιοθέτησή του θα είναι τουλάχιστον υγιείς.

Σε όλα αυτά όμως να συμπληρώσουμε ότι στην ουσία προσωπικές απόψεις παραθέτουμε, την ορθότητα των οποίων μόνο η μετέπειτα ιστορία μπορεί να κρίνει πραγματικά. Εμείς κινούμαστε μέσα από εκτιμήσεις που κάνουμε με βάση τις παρατηρήσεις και τα δεδομένα που έχουμε. Μπορεί τελικά να έχουμε και οι δύο λάθος…

Άσχετο με το debate μας υπό πολλές έννοιες, αλλά ενδιαφέρον, και είπα να το αναφέρω.

Χμμ, I guess πως ίσως να μην είναι τόσο άσχετο, υπό την έννοια του ότι και στην Ελλάδα βλέπουμε τόσους και τόσους να πάνε σωρηδών στους Ηλεκτρολόγους ΕΜΠ και Ιατρική, μόνο και μόνο επειδή είναι τα πιο δύσκολα. Anyway.

Για ν’ αρχίσει ν’ αλλάζει αυτή η νοοτροπία πάντως, νομίζω πως χρειάζεται πάνω απ’ όλα ενημέρωση. Δηλαδή, μεγαλώνοντας, όλοι “ξέραμε” πως κάποια πτυχία ήταν “σίγουρα,” πως άλλα πτυχία ήταν “hot,” αλλά γενικά όλα αυτά ήταν γενικότητες — δεν υπήρχε πραγματική πληροφορία. Απλώς anecdotal evidence, για το πως ο γιός του τάδε βρήκε εύκολα πολύ καλή δουλειά.

Στην Ελλάδα ένα άλλο πρόβλημα που έχουμε, είναι πως δεν κρατάμε αρκετά στατιστικά. Με τα στατιστικά μπορείς να πεις πολλά ψέματα, μα μπορείς να δεις και πολλά πράγματα. Χωρίς αυτά, πολύ απλά δεν ξέρεις τι γίνεται.

Το θεωρώ λίγο αδύνατο, given το δημοσιο-υπαλλιλίκι που κυριαρχεί στις περισσότερες γραμματείες, να μαζευτούν καλά στατιστικά για το τι κάνει ο μέσος απόφοιτος της κάθε σχολής, κτλ κτλ. Αλλά αν η κυβέρνηση το θέλει, θα μπορούσε να πιέσει για κάτι τέτοιο, και μετά ν’ αρχίσει μια ενημερωτική καμπάνια. Ας πάει χέρι-χέρι με κάποια μη δεσμευτική αξιολόγηση — ή όχι, δεν ξέρω.

Αλλά ναι Νταρθίρ, συμφωνούμε πως το πρόβλημα είναι η νοοτροπία. Ναι, εγώ πιστεύω πως αν κάνουμε ριζικές αλλαγές με τη μια, στη κατεύθηνση που θέλουμε να πάνε τελικά τα πράγματα, μόνο επισπεύουμε και βοηθάμε την αλλαγή της νοοτροπίας που θέλουμε να πετύχουμε. Αλλά ναι, και ‘συ και ο Αζράι με έχει ψιλοπείσει πως, κάποιες από αυτές τις αλλαγές, μπορεί να δημιουργήσουν περισσότερο κακό παρά καλό για την ώρα. Το ζήτημα είναι το εξής: θα κάνουν κακό για κάποια χρόνια, αλλά θα φτιάξει η κατάσταση, ή θα κάνουν κακό επ’ αόριστον, αν δε ρυθμιστούν τα πράγματα σωστά και με τη σειρά που πρέπει, όπως προτείνεις εσύ; Δεν ξέρω.

Απλά επειδή ούτε εμένα αλλά ούτε των περισσότερων Ελλήνων, όπως κατάλαβες, δεν τους αρέσει, και επειδή έχουμε το δικαίωμα σε τελευταία ανάλυση να είμαστε διαφορετικοί, θα προτιμούσα να βρούμε μεταξύ μας, τοτε και μόνο τότε, την μέση λύση, ώστε να είμαστε όλοι μας ικανοποιημένοι!