Σπιτάκι

Guest Blogger — 2M3

Αφορμή για το παρόν μία επίσκεψη σε ένα από τα γνωστότερα αξιοθέατα στην California… Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή: Τι ονομάζουμε κιτς; Κατ’ εμέ (και εμένα διαβάζετε τώρα) οτιδήποτε ακαλαίσθητο δεν αξίζει αυτόν τον τίτλο. Το κιτς είναι ακαλαίσθητο by design, είναι ένα κλικ πάνω από το κακόγουστο, είναι γραφικό απογυμνωμένο από την όποια θετική χροιά του όρου. Χρειάζεται μια (σχεδόν συνειδητή) προσπάθεια εκ μέρους του δημιουργού για να χαρακτηριστεί κιτς το αποτέλεσμα της δουλειάς του. Και εξηγούμαι: Η τυπική αθηναϊκή (ή μάλλον ελληνική) πολυκατοικία, το κουτί με τα ορθογώνια παράθυρα και τα υπερμεγέθη μπαλκόνια, δεν είναι κιτς. Μπορεί να είναι άσχημο, αλλά δεν είναι κιτς. Το σχήμα υπαγορεύεται από την πρακτική ανάγκη για μεγιστοποίηση του χώρου και ελαχιστοποίηση του κόστους και συνεπώς υπακούει σε κάποια λογική, έστω και αν στερείται οποιασδήποτε καλαισθησίας. Όταν όμως ο ιδιοκτήτης ή ο παντογνώστης μηχανικός επιμεληθεί του καλλωπισμού του κτιρίου με εκκεντρικά καγκελάκια που έχουν να πουν μια ιστορία, στρογγυλεμένα παράθυρα με κεραμυδάκια εις ανάμνηση του πατρικού του, εξεζητημένα χρώματα για να μην είναι λευκό, στρογγυλές κολώνες (το στρογγυλό ως δυσκολότερο στην κατασκευή θεωρείται ότι προσθέτει κάποια υπεραξία στο κτίριο όπως το τζατζίκι στο σουβλάκι), designer’s παρτεράκια στις βεράντες και με ό,τι άλλο βρει η νοσηρή του φαντασία, τότε το αρχιτεκτόνημα εισέρχεται στη σφαίρα του κιτς. Και πιθανότατα αρκεί να ανοίξετε το παράθυρό σας για να δείτε έναν τουλάχιστον εκφραστή αυτής της τεχνοτροπίας.

Το δικαιολογητικό που πρέπει να αναγνωρίσω στους περισσότερους εκπροσώπους του είδους είναι ο περιορισμένος προϋπολογισμός ή σε κάθε περίπτωση οι περιορισμένοι πόροι. Αυτό, σε συνδυασμό με τη δίψα για έκφραση της διαφορετικότητάς τους, οδηγεί στη δημιουργία ενός κτίσματος (ή αντικειμένου) που αντικατοπτρίζει τον εμπνευστή του περισσότερο από όσο μπορεί να ανεχτεί το καλλιτεχνικό μας αισθητήριο. Αυτά, στην Ελλάδα.

Στην Αμερική, (και) σε αυτόν τον τομέα βρίσκονται ένα βήμα μπροστά. Εκεί (ή μάλλον εδώ…) το κιτς δεν υποχωρεί ούτε μπροστά σε δυσθεώρητους προϋπολογισμούς και πολυπληθείς αρχιτεκτονικές ομάδες. Οτιδήποτε τουριστικό πρέπει να βρίθει υπερβολής. Όπου υπάρχουν χορηγοί, πρέπει να δυσφημίζονται με κακόγουστες τρισδιάστατες κατασκευές (μπουκάλια που έχουν δει τα μάτια μας…). Ό,τι πρέπει να τραβήξει την προσοχή του κόσμου, πρέπει να το κάνει με τρόπο κακόγουστο – πραγματικά φθηνός και ταπεινωτικός τρόπος να αντιμετωπίζεις τον κόσμο σου… Ακολουθεί ο άκριτος μιμητισμός, εύκολη συνταγή για γρήγορα κιτς αποτελέσματα: Ισπανικά, κλασικά ελληνικά, αναγεννησιακά, γοτθικά και τόσα άλλα πρότυπα γνωρίζουν τη μέγιστη κακοποίηση προκειμένου να μετακινήσουν μία χώρα σε άλλη ήπειρο.

Όλα τα παραπάνω αποτελούν τον περιγραφικό ορισμό του κιτς με 396 λέξεις. Εναλλακτικά, και περισσότερο γλαφυρά, ιδού ο ακριβής ορισμός του κιτς με δύο λέξεις: Hearst Castle. Αν ο μιμητισμός αποτελεί πηγή κιτς δημιουργίας, ο μιμητισμός πολλών στυλ ταυτόχρονα αποτελεί το επιστέγασμα όλων των προηγούμενων προσπαθειών. Αν το κακό γούστο είναι ικανό να παράγει κιτς αποτελέσματα, το κακό γούστο που αλλάζει συχνά (παραμένοντας κακό) είναι ικανό για τερατουργήματα. Αν ο μικρός προϋπολογισμός μπορεί να βάλει λίγο κιτς στη ζωή μας, ο μεγάλος μπορεί να βάλει πολύ περισσότερο από όσο μπορούμε να αντέξουμε.

Τα συστατικά: Μεγαλοεκδότης στις αρχές του 20ου αιώνα, τεράστια παραθαλάσσια έκταση στην κεντρική California, άπειρο μπετόν, αγαλματίδια κάθε εποχής και τεχνοτροπίας – αυθεντικά και απομιμήσεις, παγκόσμια χλωρίδα και πανίδα (ενδεικτικά, κυπαρίσσια από την Ιταλία και πρόβατα από την Αίγυπτο), και φυσικά η συλλογή… ταβανιών και θυρών του ιδιοκτήτη.

Το αποτέλεσμα: Απερίγραπτο. Οποιαδήποτε λεκτική περιγραφή ωχριά μπροστά του. Ακόμα και οι φωτογραφίες το αδικούν. Αναρωτιέμαι πώς να έκανε άραγε την παραγγελία:

Πρόσοψη αρχαιοελληνικού ναού θεωρούσα πισίνα με ρωμαϊκό περιστύλιο.

Αυτό είναι πιο δύσκολο: Ελβετικό chalet με προεκλογικό μπαλκόνι μεταξύ αραβικών καμπαναριών, επί κτιρίου κλασικού θεάτρου χωρίς παράθυρα με είσοδο καθολικού ναού και εντοιχισμένα διακοσμητικά.

ΥΓ1 Ρώτησε κάποιος κάποτε έναν διάσημο ζωγράφο (θαρρώ πως ήταν ο Τσαρούχης) τι χρώμα να βάψει το σπίτι του. Αυτός του αποκρίθηκε απορημένος: «Γιατί; Καταργήθηκε το λευκό;»

ΥΓ2 Και στην Ελλάδα υπάρχουν ανώτερες μορφές κιτς. Θυμάμαι, κάποτε έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο αφιερωμένο σε αυτές. Σε εξέχουσα θέση ένας παλλινοστών Έλλην εξ Αμερικής που έφτιαξε ένα κάστρο εν είδει θεματικού πάρκου, μία μικρογραφία του Πύργου του Άιφελ σε ένα χωριό και άλλα τέτοια απείρου κάλλους.