Σπιτάκι

Λοιπόν, φαίνεται πως με το προηγούμενο post μου άγγιξα μια αρκετά μεγαλύτερη συζήτηση περί πετρελαίου. Αναφέρομαι στα δύο post που μου έδειξε ο bizwriter, εδώ και εδώ.

Λοιπόν, πριν αρχίσω, μερικά disclaimers.

Πρώτον, και ‘γω οικονομολόγος είμαι, αλλά της σχολής του Berkeley και του Keynes. Η εκπαίδευση μου έγινε από αντιμονοπωλιστές και από behavioral-άδες. Συνεπώς θεωρώ πως η νεο-κλασσική, νεο-liberal, Chicago φιλοσοφία περί free markets σαν πανάκεια συχνά χρησιμοποιείται στη καλύτερη λίγο αφελώς, και στη χειρότερη δρουν ως convenient θεωρητική κάλυψη για πολιτικό-οικονομικές ή ιδεολογικές σκοπιμότητες. Δε θα με χαρακτήριζα ούτε αριστερό ούτε δεξιό, δεν πιστεύω στην excessive κυβερνητική παρέμβαση, μα ούτε πιστεύω και πως το free market από μόνο του είναι socially optimal. Αν δεν υπάρχει κάποιο oversight, ο κόσμος θα βρει τρόπους να βγάλει λεφτά. Αυτοί οι τρόποι δεν είναι πάντα κοινωνικά επιθυμητοί.

Δεύτερον, δεν έχω το χρόνο αυτή τη στιγμή ή τη διάθεση να κάτσω να ψάξω και να εναποθέσω ατελείωτες πηγές. Έχω διαβάσει αρκετά επί του θέματος στο παρελθόν, και θα αναφερθώ σε διάφορα από τα συμπεράσματα που έχω βγάλει. Θα αναφερθώ και στις πηγές των άλλων, αλλά λίγο μπακαλίστικα, και γι’ αυτό ζητώ συγνώμη. Δε χρειάζεται να με πιστέψετε ή να με πάρετε στα πολύ σοβαρά.

Περί τίνος μιλάμε;

Ας αρχίσουμε λοιπόν. Έχουμε πρόβλημα με το πετρέλαιο; Μπορεί και να έχουμε. Πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα; Μπορεί να μην είναι ιδιέταιρα σοβαρό, αλλά μπορεί να είναι και αρκετά σοβαρό.

Πρώτον, δε μιλάμε για το τέλος του κόσμου, ούτε καν της ανθρωπότητας. Ας το βγάλουμε αυτό από τη μέση. Μιλάμε για τη πιθανότητα ενός πολύ μεγάλου κραχ, το οποίο μάλλον δε θα αφήσει long-term scars στην παγκόσμια οικονομία μεν, όπως δεν άφησε ακριβώς η κρίση του 73, αλλά θα πονέσει πολύ, και θα θυμόμαστε για αρκετό καιρό δε, όπως εκείνο του 73.

Πόσο πιθανό είναι κάτι τέτοιο; Εδώ υπάρχουν πολλές, πολλές γνώμες. Κάποιοι δικαίως λένε πως κοιτάχτε, μιλάμε για το τέλος του πετρελαίου από το 60, κάποιοι λέγαν ότι θα φτάναμε peak production το 90, και είμαστε ακόμα μια χαρά. Σ’ αυτό έχουν κάποιο point. Όμως τα πράγματα δεν είναι όσο ρόδινα όσο φαίνονται. Αφενός τώρα ξέρουμε πολύ καλύτερα, και λόγω τεχνολογίας, και λόγω εμπειρίας, και επειδή το έχουμε ψάξει αρκετά ως τώρα, το order of magnitude των κοιτασμάτων πετρελαίου στο πλανήτη μας. Αν μου έλεγες ότι το πετρέλαιο θα τελειώσει σε 50 χρόνια, και μετά μου το ξαναέλεγες μετά από 50 χρόνια έρευνας, μπορεί να σε κοροϊδέψω περί κασσανδρισμού, αλλά θα έπρεπε να σε πάρω και πιο στα σοβαρά την δεύτερη φορά. Τέλος πάντων, εγώ απ’ όσα έχω διαβάσει, το πιο αξιόπιστο concensus που βλέπω λέει πως α) το supply δεν είναι perfectly elastic, β) η ζήτηση ανεβαίνει ραγδαία, γ) δεν είναι διόλου απίθανο να δούμε κάτι σαν peak σε καμιά εικοσαριά χρόνια, δ) δεν είναι διόλου απίθανο να ξεμείνουμε από τα κοιτάσματα φθηνού πετρελαίου, όπως τα σκεφτόμαστε σήμερα, στα επόμενα πενήντα-εκατό χρόνια.

Το αόρατο χέρι

Αλλά δε πειράζει, σωστά; Πολύ πιο πριν, θα το καταλάβουμε, και θα κάνουμε κάτι γι’ αυτό. Μίλαγα με ένα φίλο μου, μηχανικό, πριν από λίγο περί του θέματος, και με μεγάλη άνεση μου έλεγε πως θα κάνουμε έρευνα και θα βρούμε εναλλακτικές λύσεις. Η έρευνα, δυστηχώς, δεν είναι θέμα μιας ημέρας, ούτε έξι μηνών, ούτε ίσως και πέντε χρόνων μέχρι από κάποια σκοτεινή αίθουσα η ιδέα να φτάσει στα μαγαζιά.

Έρευνα, φυσικά, γίνεται ήδη. Το θέμα είναι ότι δεν έχει βρεθεί κάποια μαγική λύση μέχρι στιγμής. Εναλλακτικά υπάρχουν, μα το θέμα είναι ότι η βενζίνη είναι ακόμα φθηνότερη, γι’ αυτό δεν έχουν αξιοποιηθεί. Αυτό μας φέρνει στο θέμα της τιμής. Τη βενζίνη τη χρησιμοποιούμε επειδή είναι τρομερά φθηνή. Σε πολλά μέρη του κόσμου, πιο φθηνή από εμφιαλωμένο νερό, όπως έθεσε και ο μηχανικός φίλος μου. Και όλα τα εναλλακτικά δε θα χρησιμοποιηθούν μέχρι η τιμή της να ανέβει.

(Επίσης, όπως αναφέρουν στα comments ενός των δύο post που ανέφερα πιο ψηλά, υπάρχουν και εναλλακτικές πηγές πετρελαίου, οι οποίες όμως είναι πιο ακριβές. Αν ανέβει η τιμή του πετρελαίου, λένε οι καθυσηχαστές, απλά θα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και αυτές τις πηγές.)

Το θέμα είναι πως. Δεν υπάρχουν εκτάρια εκταρίων από ηλιακούς συλλέκτες, οι οποίοι περιμένουν να ανοίξουμε ένα διακόπτη να μαζέψουν ενέργεια. Δεν υπάρχουν εκατοντάδες ή χιλιάδες πυρηνικά εργοστάσια σε standby. Δεν υπάρχουν τα εκατομμύρια hybrid cars που θα χρειαστούν για να αντικαταστήσουν όλες τις Αμερικάνικες μαούνες, δε μπορούν να φτιαχτούν αυθημερόν, και δε πρόκειται όλοι οι Αμερικάνοι να θέλουν ή να μπορούν να αλλάξουν τα αμάξια τους με το που γίνει εμφανές ότι υπάρχει κρίση.

Φυσικά, δε χρειάζεται και η αλλαγή να γίνει αυθημερόν, αλλά το όλο θέμα είναι ότι το supply δεν είναι μόνο inelastic όσον αφορά το πετρέλαιο, αλλά και τα εναλλακτικά sources ενέργειας.

Ο δρόμος για ‘κει

Το θέμα είναι περί fluctuations. Αν είναι να καταλήξουμε σε τιμή πετρελαίου των $300 το βαρέλι σε 20 χρόνια, έξι φορές όσο είναι τώρα, και πούμε πως η αλλαγή στη τιμή θα είναι τελειώς προβλέψιμη και linear, μια σταθερή αύξηση της τάξης του $1.25 το μήνα, τότε δεν θα έχουμε πρόβλημα. Διάφορες εταιρίες θα το προσέξουν, ο κόσμος θα το προσέξει, θα αρχίσει να αγοράζει λιγότερα SUV και περισσότερα μικρά ή hybrids, θα φτιαχτούν εργοστάσια εναλλακτικής ενέργειας, κτλ.

Αν δει κανείς όμως τις ιστορικές τιμές του πετρελαίου, ή οποιουδήποτε commodity, και διαβάσει λίγο τη συζήτηση που επικρατεί γενικότερα, θα καταλάβει ότι κάτι τέτοιο μάλλον δε θα συμβεί. Καλά, το linear σενάριο προφανώς δε παίζει, αλλά εννοώ ότι δε θα είναι προφανές ότι αντιμετοπίζουμε κρίση, μέχρι να είναι ίσως αργά για να γλιτώσουμε τα χειρότερα.

Ας πάρουμε τη Σαουδική Αραβία για παράδειγμα. Είναι οι μεγαλύτεροι παίκτες του πετρελαϊκού παιχνιδιού, και αρκετά έως πολύ μυστικοπαθείς για το capacity τους. Λένε στους πάντες ότι έχουν αρκετό capacity, αλλά ούτε το έχουν αποδείξει ακόμα, ούτε είμαστε σίγουροι ότι ισχύει. Λένε δηλαδή. They would, wouldn’t they? Δε τους συμφέρει ακριβώς να προκαλέσουν πανικό, ή να φρικάρει ο κόσμος και να αρχίσει όντως μια σθεναρή μετάβαση μακριά από το πετρέλαιο.

Οι εταιρίες και χώρες που ασχολούνται δεν έχουν κάποιο συμφέρον να μας το πούνε αν πιστεύουν ότι θα επέλθει κρίση. Ίσα ίσα. Οι εταιρίες αυτοκινήτων και ηλεκτρικής παραγωγής είναι εταιρίες, δεν έχουν κάποιο κόλλημα να σώσουν τον κόσμο. Θα αλλάξουν τη τακτική τους όταν μια νέα τακτική τους αποφέρει μεγαλύτερα κέρδη (αν καταλάβουν την ύπαρξη αυτής της εναλλακτικής τακτικής και κανας old-style CEO δε την αποτρέψει μέχρι να πάρει σύνταξη). Ούτε ο κοσμάκης (ο περισσότερος τουλάχιστον) θα κάτσει να σώσει το κόσμο παίρνοντας hybrid αν τα βενζινοκίνητα είναι καλύτερα, φθηνότερα, και δεν έχουν σημαντική διαφορά κόστους.

Κάποιος πρέπει να τους δώσει τα σωστά incentives. Αυτός ο κάποιος μάλλον πρέπει να είναι η κυβέρνηση. Το πρόβλημα με την κυβέρνηση είναι ότι οι κυβερνήσεις συνήθως δε μπορούν να δουν πέρα από τη τετραετία τους, και δύσκολο να βάλεις το λαό να κάνει τρομακτικούς συμβιβασμούς αν δεν υπάρχει προφανής λόγος.

Πάλι θέμα supply

Οπότε να ‘μαστε πάλι πίσω στο θέμα της προσφοράς. Πετρελαίου και εναλλακτικών. Το supply δε θα έρθει αυθημερόν, και δε θα έρθει μόνο του. Οι εταιρίες νιάζονται για το κέρδος τους, και όχι για το καλό της κοινωνίας. Την αυτοκίνητο-βιομηχανία μπορεί να μη την πειράζει να περιμένει μέχρι κάποια κρίση για να προωθήσει στα σοβαρά την έρευνα και την παραγωγή υβριδικών αυτοκινήτων, αλλά οι υπόλοιποι ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε τη πιθανότητα μιας κρίσης πιο σοβαρά, και αν νιώσουμε απειλημένοι να προωθήσουμε την ανάλογη course of action, με φόρους, ελαφρύνσεις, ή ότι χρειαστεί.

Στη τελική

Όπως ανέφερα στην αρχή αυτού του μακριού post, το πρώτο θέμα και ερώτημα είναι το αν θα υπάρξει κρίση. Δε ξέρω. Όπως είπα, μου φαίνεται πως δεν είναι απίθανο. Σε σχέση με την πιθανότητα που του προσδίδω, δε νομίζω πως κάνουμε αρκετά και αρκετά γρήγορα για να την αντιμετωπίσουμε, όταν και αν έρθει. Μην υπερτιμούμε την δύναμη του invisible hand - οι εταιρίες αυτοκινήτων δε κάνουν internalize όλο το κόστος ενός δεύτερου 73 (ενός 73 που αν συμβεί δε θα προκύψει από πιέσεις ενός καρτέλ, αλλά πιέσεις της αγοράς), μα μόνο το τι θα σήμαινε ένα τέτοιο 73 για τις πωλήσεις και τις μετοχές τους. Το ίδιο και οι εταιρίες παραγωγής ενέργειας. Και ας μη περιμένουμε τη λύση για το ενεργειακό πρόβλημα να έρθει από το γκαράζ κάποιου. Μια σωστή κυβέρνηση με καλή διόραση θα βοηθήσει με το να μας πάρει από το πολύ ορατό μας χέρι και, απαλά απαλά, να μας βάλει στο σωστό δρόμο.*

ΥΓ. Περί sources. Τέλος πάντων, έγραψα πολλά, πήγα και για φαΐ στο μεταξύ, οπότε το κείμενο έχει ίσως χάσει λίγο τη συνοχή του. Το πετρελαϊκό θέμα είναι μεγάλο, σοβαρό, και πολύπλοκο. Όπως πολλά πράγματα, οι απαντήσεις δε θα γίνουν προφανείς και undisputable μέχρι πια να είναι πολύ αργά. Σ’ αυτή τη φάση πάντως, διάφοροι κύκλοι λένε διάφορα πράγματα. Όπως και για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Για μένα το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι καθυσηχαστές είναι άτομα που δε πολύ-εμπιστεύομαι για άλλους λόγους. Ο Economist, ας πούμε, είναι για μένα αρκετά κακό source για οτιδήποτε. Είναι από τα έντυπα, τουλάχιστον τα χρόνια που τον διάβαζα, τα οποία έχουν αρκετά business-οειδή mentality. Έχει γνώμη για όλα σχεδόν τα θέματα, μα δε τη παρουσιάζει ως άποψη, μα ως αλήθεια. Σα να λέει “This is what’s going to go down, and you heard it here first.” Δεν εκτιμώ αυτό το τόσο απόλυτο approach ούτε σε νέα, ούτε σε commentary, ιδιέταιρα όταν από πίσω του φαίνεται να κρύβεται συγκεκριμένη ιδεολογία.

ΥΓ2. Αν τo παρόν έφερε λίγο σε rant, sorry. Απλά με εκνεύρισε λίγο η συζήτηση με τον μηχανικό φίλο μου. Γενικά, το ‘χέρι’ δεν είναι πανάκεια ρε παιδιά! Ένα generalization περί growth είναι. Δείτε λίγο αντι-μονοπωλιακή ιστορία, η κυβέρνηση ή τέλος πάντων κάποιο χαλινάρι στην ελεύθερη αγορά πάντα θα χρειάζεται.

ΥΓ3. Οι Γιαπωνέζοι κάτι κάνουν. Πρέπει να έχουν και το πιό κουραστικό recycling σύστημα στο κόσμο.

ΥΓ4. Άσχετο, μα ο τίτλος “Πετρέλαιο, πετρέλαιο, πετρέλαιο” μου θύμησε το “Developers, developers, developers” του Steve Ballmer, CEO της Microsoft.

* Εξάλλου, μη φαντάζεστε ότι το industry δεν έχει government intervention σ’αυτή τη φάση. Όλα σχεδόν τα industries σε όλες σχεδόν τις χώρες έχουν ουσιαστικά, έμμεσα ή άμεσα, κάποιου είδους intervention, είτε αυτά είναι φορολογικά παραθυράκια, κανονισμοί λειτουργίας, ή οτιδήποτε. Τέτοια πράγματα είναι δύσκολα να αλλάξουν, γιατί αυτοί που επωφελλούνται τα γνωρίζουν και κάνουν aggresivelly lobby ενάντια σε οποιαδήποτε αλλαγή. Αυτό είναι το γνωστό πρόβλημα του ότι αν η κυβέρνηση χαρίζει $1m κάθε χρόνο σ’ ένα industry λόγω κάποιας ταρίφας ας πούμε, και αυτό ουσιαστικά κοστίζει στους φορολογούμενους $2m, η κατάσταση μπορεί να μην αλλάξει ποτέ, γιατί ο ένας τυπάς έχει να χάσει πολλά αν γίνει κάτι τέτοιο, ενώ ο κάθε φορολογούμενος έχει να χάσει λιγότερο από δολλάριο.