Σπιτάκι

Πρόσφατα παρακολουθούσα μια συζήτηση στην τηλεόραση περί κινηματογράφου. Βασικά δεν θυμάμαι ακριβώς το θέμα, αλλά θυμάμαι ότι ανέφεραν μια αρκετά ενδιαφέρουσα ταινία, το Paris, Texas. Δεν πρόκειται για μια ιστορία που διαδραματίζεται στο Παρίσι και το Τέξας, αλλά για μια ιστορία που διαδραματίζεται στο Παρίσι ΤΟΥ Τέξας. Τέλος πάντων, όταν κάθησα να γράψω το post αυτό, μου ήρθε στο μυαλό η ταινία και είπα να αρχίσω από εκεί. Είναι αρκετά συγκινητική ιστορία για έναν πατέρα που προσπαθεί να ξαναενώσει μια οικογένεια. Βιμ Βέντερς ο σκηνοθέτης, κατά την γνώμη μου αποτελεί εγγύηση για κάτι καλό.

Το post αυτό όμως, για άλλο πράγμα ξεκίνησε. Άλλος ήταν ο αρχικός του στόχος.

Αύριο στην Γαλλία θα διεξαχθεί το δημοψήφισμα για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Όπως φαίνεται από τις δημοσκοπήσεις, μάλλον θα βγει ΌΧΙ. Και μετά? Υπάρχει γενικά μια φιλολογία ότι θα επέλθει το χάος. Θα πέσει φωτιά να μας κάψει, θα ηχήσουν οι σάλπιγγες της Αποκαλύψεως, ο Σιράκ θα αυτοπυρποληθεί στην πλατεία Concorde, θα αναστηθούν οι νεκροί και εν πασει περιπτώσει θα επέλθει το Τελος του Κόσμου (άσχετο link, αλλά πάντα επίκαιρο…)

Ας σοβαρευτούμε όμως. Πράγματι η Ευρώπη θα υποστεί ένα γερό πλήγμα. Ένα βήμα προς τα πίσω. Αλλά δεν θα είναι τόοοοοσο τραγικά τα πράγματα όσο προσπαθούν να τα παρουσιάσουν στην Γαλλία, προκειμένου να τρομοκρατήσουν τον κόσμο και να ψηφίσει ΝΑΙ. Σίγουρα η Γαλλία θα χάσει λίγο από το γόητρο της, αλλά όλοι κατανοούν ότι το γαλλικό όχι δεν είναι ένα όχι προς την Ευρώπη, όσο ένα όχι προς τον Σιράκ, τον Ραφαρέν και την πολιτική που ασκούν στο εσωτερικό της Γαλλίας. Δυστυχώς, όπως και εμείς, φαίνεται ότι και στην Γαλλία, ο κόσμος δεν θεωρεί τις Ευρωεκλογές (ή το δημοψήφισμα τώρα) σαν κάτι σημαντικό, αλλά σαν μια ευκαρία να τιμωρήσουν την κυβέρνηση της Γαλλίας. Εξάλλου οι όποιες ουσιαστικές ενστάσεις απέναντι στο Ευρωσύνταγμα, στόχο έχουν την βελτίωσή του. Προφανώς και θα ήταν καλά να βγει ΝΑΙ αύριο από την κάλπη, αλλά δεν νομίζω ότι θα είναι τόσο τραγικά τα πράγματα για την Ευρώπη αν βγει το όχι.

Απεναντίας, ίσως δοθεί χρόνος ώστε οι λαοί να εξοικειωθούν με το τι είναι η Ευρώπη, τι σημαίνει για αυτούς, πώς λειτουργει. Θα δοθεί χρόνος να ξεκαθαρίσει λίγο το τοπίο όσον αφορά στην Τουρκία, που προκαλεί αρκετά μεγάλη ανησυχία στους Δυτικοευρωπαίους, ίσως να δοθεί χρόνος για την επίλυση του Κυπριακού, ή ακόμα και για την ουσιαστική σύγκλιση.

Αυτός πάντως που κερδίζει τρομερά από το ενδεχόμενο όχι, είναι το Τέξας (γι’αυτό και ο τίτλος του post). Εννοώ η Αμερική, γενικότερα, φυσικά. Η Ευρώπη θα καθυστερήσει να αποκτήσει κοινή φωνή, κοινή εξωτερική πολιτική. Θα επιτρέψει στην Αμερική να διαχερίζεται μόνη της τον κόσμο. Μια Ευρώπη με το Ευρωσύνταγμα, θα είχε ενα κοινό “υπουργό εξωτερικών”, κάτι πολύ σημαντικό προκειμένου να αποκτήσει πιο ηχηρή παρουσία στον κόσμο, σαν ένας ενιαίος οργανισμός. Θα απέπτρεπε ουσιαστικά την διαμόρφωση της Συμμαχίας των Προθύμων, όπως την είδαμε στο Ιρακ.

Τέλος πάντων, αρκετά με τις κουβέντες. Αύριο μιλάει η κάλπη. Μπορούμε να ελπίζουμε στους αναποφάσιστους… Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Αλλά ακόμα και αν δεν ευοδωθουν οι ελπίδες, θέλω να πιστεύω ότι δεν θα είναι τόσο τραγικά τα πράγματα.

Σας αφήνω και με δύο άρθρα από τα ΝΕΑ.

«Όταν η Λίβερπουλ χάνει με τρία γκολ και τελικά παίρνει το ματς, όλα μπορεί να συμβούν», έλεγε σε μια εκπομπή της γαλλικής τηλεόρασης ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, αρνούμενος ότι το «ΟΧΙ» στο Ευρωσύνταγμα έχει ήδη κερδίσει στο αυριανό δημοψήφισμα. Όλες οι δημοσκοπήσεις, όμως, δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση. Θα σημάνει κάτι τέτοιο και το τέλος της ευρωπαϊκής ενοποίησης;

Αν οι Γάλλοι απορρίψουν το Σύνταγμα, λέει στα «NEA» ο διακεκριμένος συνταγματολόγος Δημήτρης Τσάτσος, «θα αυξηθεί ο ευρωσκεπτικισμός και θα συμβεί κάτι που κανείς δεν ήθελε: θα λειτουργήσει για αρκετό καιρό η Ευρώπη με βάση τη Συνθήκη της Νίκαιας. Έτσι, θα λαμβάνονται πολύ δύσκολα αποφάσεις στο Συμβούλιο, δεν θα έχει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την ευρύτητα της νομοθετικής εξουσίας, αλλά και τις ελεγκτικές δυνατότητες που του παρέχει η Συνταγματική Συνθήκη, δεν θα ισχύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα του Ευρωπαίου πολίτη, παρά μόνο ως περιεχόμενο πολιτικής διακήρυξης. Αλλά προς Θεού, αυτό δεν σημαίνει το τέλος της E.E., το τέλος της ενωσιακής διαδικασίας. Είναι μονόδρομος η E.E. Ένα “ΟΧΙ” στη Γαλλία θα είναι αρνητικό, αλλά όχι θανατηφόρο».

«Προς το καλύτερο». Ένα «ΟΧΙ» μπορεί να αλλάξει προς το καλύτερο την πορεία της Ευρώπης, πιστεύει αντίθετα ο Αλέκος Αλαβάνος. «Στις ατέλειωτες λαϊκές διαδηλώσεις ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ», είπε ο πρόεδρος του Συνασπισμού στα «NEA», «ξύπνησε η Ευρώπη της ειρήνης.

Στο δημοψήφισμα για το Ευρωσύνταγμα στη Γαλλία έχει ξυπνήσει η κοινωνική Ευρώπη, που αρνείται την ανεργία και τη μερική ή φτηνή εργασία ως προκαθορισμένη μοίρα για τους πολίτες. H Ευρώπη αυτή είναι ένας γίγαντας με καλή καρδιά και βαθιές ρίζες στην κοινωνία».

Τι ακριβώς θα συμβεί όμως αν η Γαλλία, και στη συνέχεια η Ολλανδία, ή η Βρετανία, απορρίψουν το Σύνταγμα;

Σύμφωνα με τον κ. Τσάτσο, που έλαβε μέρος στη Διακυβερνητική Διάσκεψη της Νίκαιας το 2000 για τη θεσμική μεταρρύθμιση της E.E., «όλα θα εξαρτηθούν από την πολιτική προοπτική που θα δώσει η Γαλλία». Υπάρχει περίπτωση να δούμε μια ευρωπαϊκή εκδοχή της «Συμφωνίας των Προθύμων», μια πρωτοβουλία δηλαδή ενός σκληρού πυρήνα ορισμένων χωρών να προωθήσουν μόνοι τους την ευρωπαϊκή ενοποίηση; «Κάτι τέτοιο δεν αποκλείεται, ίσως μάλιστα να είναι και η καλύτερη λύση», επισημαίνει στα «NEA» ο πρώην ευρωβουλευτής του Συνασπισμού Μιχάλης Παπαγιαννάκης. «Οι σχετικές πρωτοβουλίες θα αναληφθούν πιθανότατα σε συγκεκριμένους τομείς, όπως είναι η εκπαίδευση, η προστασία των συνόρων ή η ίδρυση κοινών πρεσβειών. Μπορεί ακόμη και να ξεκινήσει η επεξεργασία μιας παράλληλης συνθήκης, ενός μίνι-Συντάγματος που θα επικυρωθεί μονάχα από τους “Προθύμους”».

«Αγκάθια». Το ερώτημα, τονίζει ο κ. Παπαγιαννάκης, είναι ποιοι θα κάνουν αυτή τη συζήτηση. Μια Γαλλία που θα έχει απορρίψει το Σύνταγμα πώς θα κάτσει στο τραπέζι με μια Γερμανία της Άγγελα Μέρκελ για να συζητήσουν το μέλλον της Ευρώπης; Και πώς θα απαντήσουν οι «Πρόθυμοι» στην κατηγορία των υπολοίπων ότι είναι διασπαστές;

H διεύρυνση. Όσο για την περαιτέρω διεύρυνση της Ευρώπης, ενδεχόμενη επικράτηση του «όχι» θα τη στείλει στις καλένδες. H Τουρκία θα πρέπει να ξεχάσει τα ευρωπαϊκά της όνειρα - πολύ περισσότερο μάλιστα που, αν επικρατήσουν οι Χριστιανοδημοκράτες στις πρόωρες εκλογές του φθινοπώρου, η επόμενη καγκελάριος διάκειται αρνητικά προς την ένταξη της Τουρκίας. Κάθε φορά όμως που η Τουρκία αισθάνεται απομονωμένη, «ξεσπάει» στην Ελλάδα.

«Επιπτώσεις στην ανάπτυξη»
Ενδεχόμενη καταψήφιση τους Ευρωσυντάγματος θα δημιουργήσει εμπόδια και στη συζήτηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, που είναι προγραμματισμένη για τον ερχόμενο μήνα. Οι ειδικοί αναμένουν αύξηση επιτοκίων, αλλά και περαιτέρω αποδυνάμωση του ευρώ, που ήδη έχει χάσει περισσότερο από 5% σε σχέση με το δολάριο, από τα μέσα Μαρτίου. Ακόμη κι αν ο σκληρός έλεγχος της Κεντρικής Τράπεζας προστατεύσει το ευρώ, σημειώνει ο κ. Παπαγιαννάκης, θα υπάρξουν επιπτώσεις στην ανάπτυξη.

«Κάθε φορά που μιλάει ο Σιράκ διευρύνεται το στρατόπεδο του “όχι”»

Αξιοθρήνητος και ελάχιστα πειστικός. «Υπήρχε κάτι αξιοθρήνητο στην εμφάνιση του Ζακ Σιράκ, να τον βλέπεις να χρησιμοποιεί την τελευταία του σφαίρα για να σωθεί από εκείνο που ο ίδιος είχε προκαλέσει», ήταν το σχόλιο της εφημερίδας «Λιμπερασιόν» για την ύστατη έκκληση που απηύθυνε ο Γάλλος πρόεδρος στους συμπατριώτες του να υπερψηφίσουν το ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Οι Γάλλοι αναλυτές δεν πείστηκαν. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι κάθε φορά που μιλάει ο Σιράκ, διευρύνεται το στρατόπεδο του «όχι». Και δεν είναι καθόλου σαφές αν αυτοί που θα ρίξουν αρνητική ψήφο στο αυριανό δημοψήφισμα, θα καταψηφίζουν το ευρωπαϊκό Σύνταγμα ή την κυβέρνηση. Σε μια κίνηση με προφανή στόχο να ενθαρρύνει τους Γάλλους ψηφοφόρους, η Άνω Βουλή της Γερμανίας επικύρωσε χθες με μεγάλη πλειοψηφία τη Συνταγματική Συνθήκη. Στη Γαλλία, όμως, έχει διαμορφωθεί ένα «σερί» δεκατριών συνεχών αρνητικών δημοσκοπήσεων, με τις δύο τελευταίες να ανεβάζουν στο 54% - 55% εκείνους που θα ψηφίσουν το «όχι». Πάντως, σύμφωνα με την εφημερίδα «Τάιμς του Λονδίνου», ο Ζακ Σιράκ αναμένεται ότι θα απευθύνει έκκληση σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες να επικυρώσουν το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, ακόμα και αν οι Γάλλοι το απορρίψουν στο δημοψήφισμα.

H Angela Merkel έιναι η αρχηγός του Χριστιανοδημοκρατικού κόματος της Γερμανίας και όπως όλα δείχνουν η επόμενη καγκελάριος.

Ο Αλέν Τουρέν θα ψηφίσει την Κυριακή «ναι». Ο γνωστός Γάλλος κοινωνιολόγος και διευθυντής του Ινστιτούτου Ανωτάτων Σπουδών του Παρισιού φροντίζει να το ξεκαθαρίσει αυτό από την πρώτη στιγμή. Δεν θεωρεί, άλλωστε, πως το Ευρωσύνταγμα σηματοδοτεί την οποιαδήποτε κοινωνική οπισθοχώρηση, μάλλον πιο ισορροπημένο σε σύγκριση με τη σημερινή τάση το κρίνει. Ο βασικότερος λόγος της θετικής ψήφου του, ωστόσο, δεν θα είναι αυτός. «Προσωπικά», λέει στα «NEA», «αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να αποκτήσει η Ευρώπη πρωταγωνιστικό ρόλο στον κόσμο και το Ευρωσύνταγμα της δίνει αυτή τη δυνατότητα - όχι την εγγύηση, αλλά τη δυνατότητα». Δεν είναι το κείμενο του Συντάγματος, επισημαίνει ο Αλέν Τουρέν, που κάνει τους Γάλλους πολίτες να αντιδρούν. Τότε;

«Λαϊκίστικος τόνος». «Είναι, πάνω από όλα, ζήτημα νοοτροπίας. Οι Γάλλοι πιστεύουν πως μπορούν να αντιτάξουν στην οικονομία το κράτος, πως η κοινωνική πολιτική δεν υφίσταται παρά μόνο εφόσον αντιτάσσεται στην οικονομία. Την ανεδαφική αυτή άποψη, που παραπέμπει στον 19ο αιώνα, οι Γερμανοί, οι Βρετανοί, οι Ιταλοί, την απέρριψαν, οι Γάλλοι όχι. Φταίει και το γενικότερο αρνητικό κλίμα, ο έντονος φόβος που νιώθουν σήμερα οι πολίτες για το μέλλον. Φταίει όμως και ο έντονα λαϊκίστικος τόνος που έλαβε αυτή η “προεκλογική” εκστρατεία, η επικράτηση του λαϊκισμού της ακροδεξιάς και της ακροαριστεράς. Οι πολίτες έφτασαν να βλέπουν το “ναι” ως ψήφο των εχόντων και κατεχόντων». Και ποιος ευθύνεται γι’ αυτό, κύριε Τουρέν;

«Φταίει και ο Σιράκ». «Μα φυσικά, οι ίδιοι οι έχοντες και κατέχοντες! Ο λόγος για τον οποίο έχει μιλήσει τόσο λίγο ο πρόεδρος Σιράκ, είναι διότι κάθε φορά που μιλούσε, αντί να προσελκύσει ψήφους στο στρατόπεδο του “ναι” έστελνε ψήφους στο αντίπαλο στρατόπεδο! Όσο για τους Σοσιαλιστές… Αυτοί τελούν σε πλήρη αποσύνθεση. Είναι ένα διχασμένο, αδύναμο κόμμα. H απόδειξη είναι ότι τοποθέτησε στη θέση του πρώτου γραμματέα κάποιον [τον Φρανσουά Ολάντ] που εν τέλει δεν τα πήγε και άσχημα, αλλά που ουδείς θεωρεί ότι μπορεί να γίνει πρόεδρος. Και έπειτα, υπάρχει η “προσωπική επιχείρηση Φαμπιούς”, ενός ανθρώπου που πιστεύει και ελπίζει πως μια νίκη τού “όχι” θα υποχρεώσει την Αριστερά, προκειμένου να επιβιώσει, να συσπειρωθεί γύρω του».

«Δεν ήταν λάθος». Τελικά, μήπως δεν ήταν πολύ καλή ιδέα αυτό το δημοψήφισμα; Ο γνωστός Γάλλος κοινωνιολόγος γελάει, κάπως πικρά είναι η αλήθεια. «Κοιτάξτε, εκ των υστέρων όλοι θα σας απαντήσουν πως ήταν λάθος. Όταν προκηρύχθηκε, όμως, όλοι πίστευαν πως το Ευρωσύνταγμα θα υπερψηφιζόταν με 65%. Προσωπικά, πάντως, αρνούμαι να δεχθώ ότι ήταν λάθος. Όταν πρόκειται για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα, θεωρώ πιο φυσιολογικό να προχωρά μια χώρα σε δημοψήφισμα, παρά να το διευθετεί στο Κοινοβούλιο σε πέντε λεπτά». Του ζητούμε να μας κάνει πρόβλεψη για την Κυριακή και ο Αλέν Τουρέν αρνείται. Είναι προφανές ότι φοβάται πως θα επικρατήσει το «όχι». Όπως και ότι εξακολουθεί να ελπίζει για το αντίθετο.

H ΕΠΟΜΕΝΗ MEPA
AN ΝΙΚΗΣΕΙ TO «OXI»

«Τίποτε δεν τελειώνει…»

Ας υποθέσουμε πως οι δημοσκοπήσεις δικαιώνονται και η Γαλλία καταψηφίζει το Ευρωσύνταγμα. Πώς θα ξημερώσει η επόμενη μέρα κύριε Τουρέν, για την Ευρώπη και για την ίδια;

«Ο Σιράκ “τελειώνει” και ο εσωκομματικός του αντίπαλος Σαρκοζί (φωτό) που στήριξε ελάχιστα το “ναι” θριαμβεύει», η πρόβλεψη Τουρέν για την περίπτωση που κερδίσει το «όχι»

«H Γαλλία δεν θα είναι λογικά η μόνη που θα ψηφίσει “όχι”. Το ίδιο θα κάνουν πιθανώς, χωρίς ενοχές πλέον, και οι Ολλανδοί τρεις ημέρες αργότερα. Το ίδιο θα κάνουν πιθανότατα και οι Βρετανοί σε έναν χρόνο. H Ευρώπη, ωστόσο, υφίσταται εδώ και πενήντα χρόνια, είναι μια πραγματικότητα. Επειδή οι άνθρωποι διαφωνούν με ένα μέρος του προγράμματος, αυτό δεν σημαίνει πως το πρόγραμμα πεθαίνει. Εγκαταλείπουμε το Σύνταγμα, σταματάμε στη Νίκαια - μια Συνθήκη ελάχιστα ευνοϊκή προς τη Γαλλία -, αλλά δεν βλέπω μεγάλους κινδύνους. Προσωπικά ανησυχώ περισσότερο για τη Γαλλία. Και διότι θα χάσει την ηγετική της θέση στην Ευρώπη και, κυρίως, διότι το πολιτικό της σύστημα θα διέλθει μια φοβερή κρίση. Θα σας το πω σχηματικά. Ο Σιράκ “τελειώνει”, ο Σαρκοζί (σ.σ.: ο πρόεδρος του κυβερνώντος κόμματος UMP) που στήριξε ελάχιστα το “ναι” θριαμβεύει, η Αριστερά παραλύει».

AN ΝΙΚΗΣΕΙ TO «NAI»

«Στόχος, μια πιο αριστερή πολιτική»

Να εξετάσουμε και την περίπτωση ενός «ναι»;

«Και πανευρωπαϊκό να είναι, δεν αποτελεί πανάκεια. Μας δίνει όμως τη δυνατότητα να πούμε ότι τώρα, σε αυτό το ευρωπαϊκό πλαίσιο, πρέπει να σχεδιάσουμε μια πολιτική σαφώς πιο αριστερή, πρέπει να αντιδράσουμε - για 25 χρόνια ακολουθούσαμε σχεδόν τυφλά μια πολιτική φιλελευθερισμού, τώρα πρέπει να αποκαταστήσουμε μια κοινωνική ισορροπία. H ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία είναι πράγματι σήμερα εξαιρετικά αδύναμη. H συντριπτική ήττα του Σρέντερ στη Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία απλώς το επιβεβαίωσε.

Και είναι εξαιρετικά αδύναμη διότι αντιμετωπίζει ένα εξαιρετικά δύσκολο πρόβλημα: πώς να ανανεώσει, να μεταρρυθμίσει αποτελεσματικά το “welfare state”, το κράτος πρόνοιας, το οποίο δεν επιτελεί πλέον τον ρόλο του, προσέφερε μεν κάποια ασφάλεια, αλλά δεν περιόρισε τις ανισότητες. Πιστεύω πως η αναβίωση της Αριστεράς, της ευρωπαϊκής Αριστεράς, είναι εφικτή. Αν νικήσει όμως το “όχι”, αν νικήσει η οπισθοχώρηση, το μέλλον διαγράφεται πολύ ζοφερό».